W leczeniu otyłości najważniejsza jest interwencja dotycząca zmiany stylu życia. Zwiększenie aktywności fizycznej i zmiana sposobu odżywiania to podstawowe narzędzia, które obejmują wykorzystanie technik terapii behawioralnej. Takie terapie kładą nacisk na rozwój nowych nawyków żywieniowych oraz ruchowych poprzez modyfikację środowiska. Taka terapia wymaga współpracy całej rodziny dziecka i kierowana jest do dzieci, które nie są ciężko otyłe i mają realne szanse na sukces. W Polsce dobrym przykładem zmiany środowiska dla dziecka są np. obozy odchudzające. U dzieci bardzo ciężko otyłych stosuje się farmakologiczne i chirurgiczne metody walki z nadmierną masą ciała.
Jak wygląda terapia dietetyczna u niemowlaków?
- Sprawdzanie składu wprowadzanych pokarmów stałych. Należy wyeliminować kaszki i deserki z dodatkiem cukrów na rzecz kasz nieprzeznaczonych dla dzieci.
- Zaprzestanie podawania soków owocowych, kompotów, dosładzanych naparów owocowych
- Nie należy podawać słodyczy, chrupek kukurydzianych, biszkoptów, herbatników i innych słodkich przekąsek.
- Niemowlę powinno pić mleko mamy, a jeśli to niemożliwe mleko modyfikowane zgodnie z apetytem dziecka. Bardzo często podawane przez producentów ilości dopasowane do wieku dziecka są nieadekwatne do rzeczywistej potrzeby niemowlęcia. W tym przypadku należy obserwować niemowlę i ustalić jeśli trzeba, mniejszą ilość mleka modyfikowanego dawaną przy jednorazowym karmieniu.
- Do posiłków stałych należy podawać wodę niskosodową do picia bądź wodę przegotowaną.
- Podczas rozszerzania diety nie należy podawać produktów wysokoprzetwrzonych, smażonych w głębokim oleju, solonych oraz z dodatkiem cukru. Preferowane są warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste. Należy zwrócić uwagę na miękkość produktów, tak aby nie powodowały zadławienia się.
Jak wygląda terapia dietetyczna u dzieci starszych?
- Należy spożywać systematyczne posiłki: 5 posiłków dziennie (śniadanie, II śniadanie, obiad, podwieczorek i kolacja) z odstępami ok. 3 godzinnymi. Śniadanie należy zjeść do 0,5 godziny po przebudzeniu się.
- Posiłki nie powinny być spożywane przed telewizorem i komputerem.
- Dziecko nie powinno pojadać między posiłkami, a jeśli zajdzie taka potrzeba to podać fingerfoodsy warzywne (warzywa pokrojone w paseczki) lub owoce o niskim indeksie glikemicznym, ponieważ takie zawierają mała ilość cukrów prostych. Do owoców takich zaliczamy: jabłko, gruszkę, maliny czy truskawki.
- Do picia podawać wodę mineralną najlepiej niskosodową. Nie zaleca się, aby dzieci piły gazowane napoje. Z diety dziecka z nadwagą lub otyłością należy wyeliminować wszystkie napoje, które w swoim składzie zawierają cukier dodany w procesie przetwórczym (kompoty, napoje owocowe, herbaty, kakao, kawa zbożowa z dodatkiem cukru). Wszystkie te napoje są dopuszczalne bez dodatku cukru. Powinno się także zwrócić uwagę na soki owocowe i warzywne. Jeśli nie dodano do nich cukru, soki owocowe i warzywne można spożywać w ilości 1 szklanki na dzień.
- Do diety należy wprowadzić produkty nabiałowe, które nie powinny zawierać więcej niż 2%tłuszczu. Nabiał nie powinien być wzbogacany o cukier. Jogurty, twaróg, mleko i inne produkty mleczne najlepiej podawać w formie naturalnej. Należy zwrócić uwagę na częstotliwość podawania sera żółtego, ponieważ zawiera dużą zawartość tłuszczu, jednak ze względu na wysoką ilość wapnia, ser żółty można podawać, ale z rozwagą. Z diety należy wyeliminować serki topione, ser feta, mozarellę i sery pleśniowe. Jeśli chodzi o jaja, jak najbardziej można podać. Najlepiej ugotowane, a jeśli w formie jajecznicy, to przygotowanej na parze bez dodatku tłuszczu.
- W diecie dziecka z nadwagą należy wybierać mięso chude, do którego zaliczamy drób bez skóry, cielęcinę, wołowinę i królika. Na kanapki powinno wybierać się dobrej jakości wędliny. 2 razy w tygodniu należy jeść ryby chude, takie jak dorsz, morszczuk, sandacz, szczupak. Najlepiej jeśli mięso i ryby będą przygotowane w formie soute, bez panierki.
- Z diety dziecka nie należy całkowicie rezygnować z tłuszczu. Najlepiej, gdy tłuszcz zostanie podany w formie olejów tłoczonych na zimno, jako dodatek do surówek czy sałatek. Nie należy podawać smalcu, majonezu, dużej ilości masła. Do kanapek masło można zastąpić pastami warzywnymi. Należy być także ostrożnym z ziarnami słonecznika, orzechami i pestkami dyni. Są to produkty bardzo zdrowe, natomiast zawierają wysoką zawartość tłuszczu.
- Jeśli chodzi o źródło węglowodanów, należy wybierać pieczywo pełnoziarniste, żytnie. Należy zrezygnować z pszennych bułek i białego pieczywa. Kasze gruboziarniste (gryczana, jęczmienna), jaglana, płatki zbożowe bez dodatku cukru, ryż brązowy lub basmati i makarony razowe są jak najbardziej wskazane, natomiast kasze drobnoziarniste takie jak kaszę kuskus, mannę czy kukurydzianą, biały ryż należy jeść w umiarkowanej częstotliwości. Pełnoziarniste produkty zbożowe dłużej utrzymują uczucie sytości i nie powodują szybkiego wyrzutu i spadku glukozy do krwi, powodującego chęć zjedzenia kolejnego posiłku.
- W diecie dzieci należy podawać jak najwięcej warzyw i owoców. Nie ma górnej granicy podaży warzyw, a są one wspaniałą grupą produktów ze względu na wysoką zawartość błonnika pokarmowego, niską zawartość tłuszczu i cukrów. Jeśli chodzi o owoce można podać 3- 4 porcje owoców w ciągu dnia. Jedna porcji to wielkość zaciśniętej piąstki dziecka. Nie należy zastępować warzyw owocami, ponieważ owoce zawierają więcej cukrów prostych niż warzywa. Nie zaleca się stosowania owoców z puszki, które zalane są słodkim syropem, nierzadko z syropem glukozo-fruktozowym. Jeśli chodzi o owoce suszone, można je podawać ale w małych ilościach, ze względu na dużą gęstość cukru w małej objętości. Suszone owoce szybko podnoszą stężenie cukru we krwi. Najlepiej, gdy suszone owoce dodawane będą do posiłku, np. owsianki, niż zjedzone osobno jako przekąska.
- Należy z dzieckiem ustalić zasady, co do spożywania słodyczy. Najlepiej jeśli ustali się 1 dzień w tygodniu, w którym dziecko będzie mogło zjeść coś słodkiego. Ważne, aby przygotować wówczas taką przekąskę samodzielnie, gdyż mamy możliwość doboru odpowiednich składników. Kupne batoniki można zastąpić ciastem pełnoziarnistym z marchewką i dodatkiem jabłka. Takie ciasto na pewno będzie bardziej wartościowe. Należy także zrezygnować ze słonych przekąsek typu chipsy, paluszki czy krakersy.
- Cukier jako dodatek do potraw można zamienić u starszych dzieci od 3 roku życia na ksylitol. Należy zwrócić uwagę czy nie występują problemy gastryczne. Zbyt duże użycie może powodować biegunki, wzdęcia i ból brzucha.
- Nie należy dawać dziecku innego posiłku niż pozostali członkowie rodziny. Komponując potrawy dla całej rodziny należy zmodyfikować sposób przygotowania pokarmów. Do dozwolonych obróbek technologicznych zaliczają się: gotowanie tradycyjne, gotowanie na parze, pieczenie bez dodatku tłuszczu, grillowanie i smażenie na patelni bez dodatku tłuszczu.
- Nie powinno się smażyć na głębokim oleju.
Co z tym ruchem?
Niestety wiele dzieci z nadwagą i otyłością nie lubią wykonywać ćwiczeń fizycznych. Jest to związane z osłabionymi mięśniami, nadwyżką kilogramów oraz minimalną wydolnością oddechową. Takie dzieci szybko się męczą i nie odczuwają satysfakcji z wykonanych zadań. Badania wykazały , że dzieci z otyłością są często narażone na urazy, ze względu na duże obciążenie układu kostno-stawowego. Takie kontuzje jeszcze bardziej skutkują pogłębieniem się otyłości, ponieważ dziecko jest unieruchomione. Bardziej korzystne jest, aby dziecko z nadwagą kontynuowało wykonywanie określonej ilości ćwiczeń każdego dnia, zamiast zmuszać je do uczestnictwa w ćwiczeniach grupowych kilka dni w tygodniu. Ćwiczenia powodujące spalanie 100-200 kcal każdego dnia są odpowiednie dla dzieci, a aerobik uważany jest za idealne ćwiczenie w metabolizmie tłuszczów. Spacer, szybkie chodzenie lub jazda na rowerze do szkoły to także forma ćwiczeń. W przypadku braku możliwości wykonania powyższych czynności, pomoc w pracach domowych również może posłużyć do zwiększania aktywności fizycznej dziecka z nadwagą. Dobrym rozwiązaniem dla dzieci z otyłością są także ćwiczenia wykonywane w wodzie, ponieważ woda odciąża stawy, a wykonanie zadania nie wydaje się aż takie trudne.